მაჭახელას ხეობა: ადგილობრივის გზამკვლევი აჭარის ველურ სამხრეთში
ტყიანი ხეობა თურქეთის საზღვართან, ბათუმიდან საათზე ნაკლებ გზაზე: ჩამოკიდებული ხიდი, საფეხურებიანი ჩანჩქერები, შუა საუკუნეების ქვის ხიდები და ცნობილი მაჭახლური თოფის ისტორია.
მაჭახელა ის ხეობაა, რომლის შესახებაც ბათუმის სტუმრების უმეტესობას არაფერი სმენია — და სწორედ ის, რომელიც ჩვენს გიდებს ყველაზე მეტად უყვართ. ის მდინარე მაჭახელასწყალს მიუყვება სამხრეთით, თურქეთის საზღვრამდე, ხშირ კოლხურ ტყეში გახვეული — ქვის ხიდებით, ჩანჩქერებითა და მშვიდი სოფლებით.
ამ გზამკვლევში მოგიყვებით, სად არის ხეობა, როგორ მიხვიდეთ ბათუმიდან, რა ნახოთ გზად და როდის არის ხეობა ყველაზე ლამაზი.
სად არის მაჭახელას ხეობა?
ხეობა აჭარის სამხრეთში, ხელვაჩაურის მუნიციპალიტეტშია. მდინარე თურქეთის მხარეს იწყება და სოფელ კირნათთან ფართო ჭოროხს ერთვის — ეს შესართავი ხეობის ქართული ნაწილის დასაწყისია.
2012 წელს აქ მაჭახელას ეროვნული პარკი შეიქმნა, რომელიც ხეობის ძველ კოლხურ ტყეებს, ჩანჩქერებსა და მთის სოფლებს იცავს. ხეობა დღესაც ცოცხალია: ოჯახები გზის გასწვრივ სკებს, ბაღებსა და პატარა სასტუმრო სახლებს ინახავენ.
როგორ მივიდეთ ბათუმიდან
ბათუმიდან გზა ჭოროხს მიუყვება, მახოსა და კირნათს გაივლის და შემდეგ სამხრეთით, ხეობაში უხვევს. ხეობის შესასვლელამდე საათზე ნაკლები სავალია; ხეობის შიგნით გზა მოასფალტებულია, მაგრამ ვიწრო და მოსახვევიანი, ამიტომ ნელა სიარულს ვარაუდობდეთ.
რეგულარული საზოგადოებრივი ტრანსპორტი, რომლითაც ხეობაში დღის გატარება მოსახერხებელი იქნებოდა, არ არსებობს. სტუმრების უმეტესობა მძღოლიანი მანქანით ან ტურით მოდის — ეს იმ საკითხსაც წყვეტს, სად გაჩერდეთ: საუკეთესო ადგილების დიდ ნაწილს მანიშნებელიც კი არ აქვს.
რა ვნახოთ მაჭახელაში
მაჭახელა ერთ დიდ ღირსშესანიშნაობაზე კი არა, მოკლე გაჩერებების ჯაჭვზეა — თითოეული გზიდან რამდენიმე წუთშია:
- მაჭახელას ჩამოკიდებული ხიდი — მდინარეზე გადებული მოქანავე საფეხმავლო ხიდი, ორივე ნაპირზე ტყით; ხეობის ერთ-ერთი ყველაზე ფოტოგენური ადგილი.
- კირამალას ჩანჩქერი — წყალი სამ საფეხურად ეშვება პატარა აუზებში, ცხემლარის თაღოვანი ხიდის მახლობლად. ზაფხულში ცივ აუზებში ბანაობენ.
- შუა საუკუნეების თაღოვანი ხიდები — ვიწრო ქვის თაღები, რომლებზეც ოდესღაც ზღვისპირეთისა და მთის დამაკავშირებელი სავაჭრო გზები გადიოდა. ხალხი მათ თამარ მეფის სახელს უკავშირებს.
- მაჭახლური თოფის ძეგლი — ხეობა საუკუნეების განმავლობაში თოფის ოსტატებით იყო ცნობილი, „მაჭახლური“ კი ზუსტი სროლითა და მდიდრული მორთულობით მთელ საქართველოში ფასობდა.
- მეორე მსოფლიო ომის ზარბაზანი — კლდეში ნაკვეთ ბუნკერში შემორჩენილი ძველი ზარბაზანი, იმის შეხსენება, რომ საზღვრისპირა ხეობას ოდესღაც სტრატეგიული მნიშვნელობა ჰქონდა.
ჩანჩქერები და ტყის ბილიკები
ორივე ფერდობიდან ხეობაში გვერდითი ნაკადულები ჩამოდის, ამიტომ მოკლე გასეირნება სწრაფად მიგიყვანთ პატარა ჩანჩქერებთან — მაგალითად, დუნგას ნაკადულზე. ბილიკები მოკლეა, მაგრამ სველი: წყლის პირას ქვები მთელი წლის განმავლობაში მოლიპულია.
ბევრი სტუმარი მაჭახელას მირვეთის ჩანჩქერსა და თაღოვან ხიდთან აერთიანებს ბათუმში დაბრუნებისას — ერთად ეს ჩანჩქერებისა და ხიდების სრული, აუჩქარებელი დღეა.
თაღოვანი ხიდები ჭოროხის გზაზე
ხეობაში შესვლამდეც კი, ჭოროხის გასწვრივ გზა რამდენიმე ძველ ქვის ხიდს გაივლის. კირნათის თაღი და მახოს თამარ მეფის ხიდი მარტივი გაჩერებებია, საიდანაც ჭოროხის ფართო ხეობა თურქეთისკენ მოჩანს.
როდის ჯობია წასვლა
მთავარი სეზონი მაისიდან ოქტომბრამდეა. გვიან გაზაფხულზე ჩანჩქერები ყველაზე უხვია და სიმწვანე ყველაზე ხასხასა; ივლისსა და აგვისტოში ზღვისპირეთში ცხელა, ხეობის ჩრდილში კი სასიამოვნოა; ოქტომბერში ტყე ოქროსფრად და წითლად იღებება.
აჭარა საქართველოს ერთ-ერთი ყველაზე წვიმიანი კუთხეა, ამიტომ წვიმა ნებისმიერ თვეს მოსალოდნელია — მსუბუქი ქურთუკი ჩანთაში ყოველთვის გქონდეთ.
ადგილობრივი რჩევები
- ჩაიცვით კარგი ძირის მქონე ფეხსაცმელი — მდინარის ქვები და ხიდის ფიცრები მოლიპულია.
- თან იქონიეთ პასპორტი ან პირადობა: ხეობა თურქეთის საზღვრის გასწვრივ მიდის.
- ხეობის სიღრმეში მობილური კავშირი წყდება; რუკა ბათუმიდან გასვლამდე ჩამოტვირთეთ.
- წაიღეთ ცოტა ნაღდი ლარი — სოფლის კაფეებისთვის, თაფლისა და ხილისთვის, რომელსაც გზისპირას ყიდიან.
- ზაფხულში ადრე გადით, რომ ჩამოკიდებული ხიდი და ჩანჩქერის აუზები თითქმის მარტო გქონდეთ.
ხშირად დასმული კითხვები
რა მანძილია ბათუმიდან მაჭახელას ხეობამდე?
ბათუმის ცენტრიდან ხეობის შესასვლელამდე მანქანით საათზე ნაკლები სავალია; შემდეგ გზა ხეობას თურქეთის საზღვრისკენ მიუყვება.
შეიძლება მაჭახელაში წასვლა მანქანის გარეშე?
მარტივად — არა: ერთდღიანი მოგზაურობისთვის მოსახერხებელი საზოგადოებრივი ტრანსპორტი არ არის. პრაქტიკული ვარიანტია ტური ან მძღოლიანი მანქანა.
შეიძლება კირამალას ჩანჩქერთან ბანაობა?
ზაფხულში ბევრი ბანაობს ჩანჩქერის ქვემოთ აუზებში. წყალი ცივი მთის წყალია, ქვები კი მოლიპული — იყავით ფრთხილად.
ღირს მაჭახელას ხეობის ნახვა?
დიახ, თუ ტყე, მდინარეები და მშვიდი სოფლები გიყვართ. აქ ზღვისპირეთზე გაცილებით მწვანე და ნაკლებად ხალხმრავალია, და ერთ დღეში კარგად ერწყმის მირვეთის ჩანჩქერს.
